Οικία Παπαλουκά

Μικρό δείγμα από το τελευταίο και πάντα ενδιαφέρον, συγγραφικό πόνημα του αγαπητού συμπατριώτη μας κ. Γ. Π. Σκορδά.   ΔΙΚ       

[Το κτίσμα χρήζει άμεσης παρέμβασης για την σωτηρία του]

Γεώργιος Παπαλιάκος 1921-2010

Συμπληρώνονται εφέτος εννέα χρόνια από την εκδημία του αειμνήστου  Λυκειάρχη και συγγραφέως Γεωργίου Παπαλιάκου. 

Ο Γεώργιος Παπαλιάκος γεννήθηκε στην Αμφίκλεια (Δαδί) Φθιώτιδας, στις 12 Δεκεμβρίου του 1921, και ήταν το πρώτο από τα τέσσερα παιδιά του Ευσταθίου και της Παναγιούς Παπαλιάκου, το γένος Κοτσάνη.

Ως μαθητής ευτύχησε να έχει καθηγητή τον Χρήστο Ενισλείδη, θεολόγο, ο οποίος υπήρξε μέντοράς του και αυτός ο οποίος τον εμψύχωσε ν΄ ακολουθήσει πανεπιστημιακή καριέρα. Αποφοίτησε από το Γυμνάσιο Αμφίκλειας το 1939 και εγγράφεται στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών τον ίδιο χρόνο.

Ο Β΄ παγκόσμιος πόλεμος (1940-1945) αποβαίνει και γι΄αυτόν καθοριστικός. Tο Δεκέμβρη του ΄44 (Δεκεμβριανά) συλλαμβάνεται στην Ομόνοια και στέλνεται σε στρατόπεδο στην έρημο El Daba της Αιγύπτου, όπου θα παραμείνει για ένα χρόνο αιχμάλωτος των Άγγλων. Θα αφεθεί ελεύθερος και θα επιστρέψει στην Ελλάδα το 1945, με την αποχώρηση των αγγλικών στρατευμάτων. Μέσα σε μια Ελλάδα που σπαράζεται από τον εμφύλιο, θα κατορθώσει με πολλές αντιξοότητες να πάρει το πτυχίο του από τη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, τμήμα Ιστορικό - Αρχαιολογικό, το 1947. Θα υπηρετήσει τη στρατιωτική του θητεία στη Μακρόνησο (1947-1949).

Με τη απόλυσή του από το στρατό διορίζεται καθηγητής στη δυσπρόσιτη τότε Φλώρινα στο Αρρένων Γυμνάσιο. Στη Φλώρινα θα μείνει μέχρι το 1954 οπότε και θα καταφέρει να μετατεθεί στο ΣΤ΄ Γυμνάσιο Πειραιώς.  Το 1955 μετατίθεται στο Ζ΄ Θηλέων Γυμνάσιο Αθηνών, στο Κολωνό. Θα παραμείνει δεκαεπτά χρόνια έως το 1971.

Tο 1958 παντρεύεται τη Βάσω Κάσση, το γένος Παπαλάμπρου και αποκτά δύο κόρες τη Νάγια (Παναγιούλα) και τη Ζανίτα (Ιωάννα).  Απέκτησε μια εγγονή από την κόρη του Νάγια, τη Βασιλική – Μελίνα και δύο εγγόνια από την κόρη του Ζανίτα, το Γιώργο και την Ολυμπία.

Κατά τη διάρκεια της δικτατορίας  αρχίζουν οι μεταθέσεις. Πρώτα στη Σπερχειάδα, μετά στον Πόρο, μέχρι το 1973, οπότε και μετατίθεται στο Γυμνάσιο της  Κατούνας Αιτωλοακαρνανίας αλλά ως Γυμνασιάρχης αυτή τη φορά. Στην Κατούνα θα μείνει ένα χρόνο και θα μετατεθεί το 1974, ως Γυμνασιάρχης, στο Γυμνάσιο Αμφίκλειας.

Στην Αμφίκλεια θα μείνει ως το 1980 και θα μετατεθεί βαθμό του Λυκειάρχη. Θα ζητήσει μετάθεση για την Αθήνα διότι οι κόρες του σπουδάζουν εκεί –η μια στο Πάντειο και η άλλη στη Φιλοσοφική- και θα τοποθετηθεί Λυκειάρχης στο 8^ο Λύκειο Αθηνών.

Το 1982 εξ αιτίας προβλημάτων υγείας θα συνταξιοδοτηθεί και αρχικά θα μείνει στην Αθήνα μέχρι να εγκατασταθεί οριστικά το 1996 με τη σύζυγό του στην Αμφίκλεια, όπου και θα παραμείνει μέχρι το θάνατό του στις 16/6/2010.

   Συγγραφικό έργο

1.  Άρθρα στην εφημερίδα «Σκαπανείς», Μακρόνησος, 1947
2.  Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό Ηλίου, λήμμα Αμφίκλεια, τ.2^ος , εκδ. Α΄, 1948.
3.  «Το Δαδί του Παρνασσού εις την Ιστορίαν και τη Λαογραφίαν», περιοδ. Παν, σ. 241-242, 1954.
4.  «Λαογραφικά Ρούμελης - Το Δαδί», εφημ. Βραδυνή, 28/11/56 και 5/12/56, άρθρα.
5.  «Μεγαλοβδομάδα και Πάσχα στην ελληνική ποίηση», εφημ. Βραδυνή, 18/4/57 και 24/4/57, άρθρα.
6.  «Το Μοναστήρι του Δαδιού», Χρ. Ενισλείδη και Γ. Παπαλιάκου, 1964.
7.  «Το Θείο δράμα και η Ανάσταση στη νεοελληνική ποίηση», δελτίο Ροταριανού Ομίλου Αθηνών, τ. 35-39, 1973.
8.  «Λαογραφία του Δαδιού», Πορείας Λόγος, Λαμία, Α΄ ΓΕΜΕ, 1976.
9.  Προλόγισε την έκδοση του έργου «Η Αμφίκλεια» του Χρήστου Ενισλείδη, έκδ. Ορειβατικού Συλλόγου Αμφικλείας, 1978

        Ανέκδοτα έργα

-   Στρατιωτική Λαογραφία, χειρόγραφο, 1955.

-   «Η περιπέτεια» El Daba, χειρόγραφο, 1944-45.

-   Ζωγραφικά έργα.

Το κωδωνοστάσιο του Αγίου Δημητρίου

Περιγραφή

Πρόκειται για ένα πέτρινο τριώροφο κτίσμα στην βόρειο-δυτική γωνιά του Ιερού Ναού του Αγίου Δημητρίου. Αποτελείται από εξαιρετικά επιμελημένους λίθους και διακρίνεται σε βάση, κυρίως σώμα και στέψη, με το κάθε επίπεδο να διαχωρίζεται από τα άλλα με διακοσμητική προεξέχουσα ταινία. Ο κάθε όροφος είναι διαφορετικής μορφής, με το ισόγειο να έχει σε κάθε πλευρά από ένα μεγάλο τοξωτό άνοιγμα. Στο νότιο άνοιγμα έχει τοποθετηθεί η βαριά σφυρήλατη πόρτα του προαυλίου και δίπλα της υπάρχει ένα παλιό μεταλλικό σήμαντρο. Στο πρώτο όροφο που βρίσκονται οι 4 καμπάνες του Ναού, τα ανοίγματα είναι και αυτά τοξωτά αλλά δίλοβα. Στο τελευταίο επίπεδο τα ορθογώνια ανοίγματα διαμορφώνονται στις γωνίες. Από την μορφή τους φαίνεται πως είχε γίνει πρόβλεψη για μελλοντική τοποθέτηση ωρολογίου.  Στη κορυφή του πέτρινου τρούλου έχει τοποθετηθεί λευκός μαρμάρινος σταυρός με ένα λουλούδι στην ανατολική πλευρά.

Το Έθιμο της Στρούγκας στο Δαδί

Ανάληψη γιορτή της στρούγκας, γιορτή των τσοπάνηδων, των ανθρώπων που έχουν συνδέσει τη ζωή τους με τα πρόβατα και τα γίδια. Την ημέρα της Αναλήψεως ο τσοπάνης  καλούσε στη στρούγκα του συγγενείς, φίλους, κουμπάρους, συμπεθέρους, για να γιορτάσουν όλοι μαζί. Αυτοί όμως δεν θα πήγαιναν με άδεια τα χέρια στον εορτάζοντα τσοπάνη, αλλά φορτωμένοι με καλούδια, που από την προηγουμένη ημέρα είχαν ετοιμάσει, όπως πρεβέντα (*), τυρόπιτες, εφτάζυμο ψωμί, γλυκίσματα, κρασί στην τσίτσα από το γιοματάρι και φρούτα.  

Παλιότερα που οι μετακινήσεις τους γινόντουσαν με ζώα (άλογα, γαϊδούρια, μουλάρια) στόλιζαν τα σαμάρια τους  με λουλούδια και έριχναν πάνω τους τις καλύτερες καραμελωτές βελέντζες καθώς και άσπρα σεντόνια, στα δε καπούλια των ζώων έριχναν βελέντζες για να κάτσουν εκεί τα παιδιά. Κρέμαγαν δε στα σαμάρια τα κεντημένα στον αργαλειό ταγάρια, που είχαν μέσα τις ετοιμασίες τους. Παίρνοντας τον ανηφορικό δρόμο για τη στρούγκα αν ήταν σε πλαγιά του Παρνασσού, ή τον κατηφορικό δρόμο για την στρούγκα, αν  ήταν στην ποταμιά, τραγουδούσαν ανοιξιάτικα τραγούδια, όπως:

                  «τώρα ειν’ ο Μάης κι η άνοιξη  τώρα ειν’ το καλοκαίρι.          

τώρα τα λάφια χαίρονται, τώρα δροσολογιούνται

και μια λαφίτσα  ταπεινή, ταπεινοκαμαριάρα.                                         

δε βόσκει, δεν δροσίζεται, δεν πάει κοντά με τ’ άλλα             

όλο τ’ απόσκια περπατεί και τα ζερβά κοιμάται                    

κι οπέβρει  γάργαρο νερό θολώνει και το πίνει

κι ο ήλιος την έρώτησε κι ο ήλιος τη ρωτάει

γιατί λαφίτσα ταπεινή ταπεινοκαμαριάρα                                         

δε βόσκεις δε δροσίζεσαι δε πάς κοντά με τ’ άλλα….»

         

Και σαν έφταναν στη στρούγκα, οι ευχές έπαιρναν και έδιναν για την προκοπή της στρούγκας και για το καλό καλοκαίρι, αφού σε λίγες μέρες το κοπάδι θα τραβούσε για τα λιβάδια του Παρνασσού να ξεκαλοκαιριάσει, «τρεις μήνες μένουν στο βουνό και τρεις στα καμποχώρια και ως που να πάν και ως που να ρθούν κοντοδιαβαίνει ο χρόνος». Μετά τις χαιρετούρες άρχιζαν την προετοιμασία του τραπεζιού. Άλλοι ετοίμαζαν το χώρο που θα στρωθεί το τραπέζι, συνήθως κάτω από δέντρο με παχύ ίσκιο (έλατο ή πουρνάρα), άλλοι μάζευαν ξύλα για να ανάψουν τις φωτιές. Ο τσοπάνος θα τους είχε σουβλιστά αρνιά, κοκορέτσι, σπληνάντερο, τρυφερό τυρί, γιαούρτι, κουσμάρι (**).

Ώσπου  οι σούβλες να σιγογυρίσουν ψήνοντας τ’ αρνιά, τα κοκορέτσια και το σπληνάντερο,  οι καλεσμένοι με τους νοικοκυραίους απολαμβάνοντας το λουλουδιασμένο τοπίο της στρούγκας  έπιναν, τραγοδούσαν  ανοιξιάτικα τραγούδια, αστειεύονταν, έπαιζαν μικροί και μεγάλοι δοκιμάζοντας τη δύναμη τους στο λιθάρι, έθιμο που έχει μείνει από την εποχή των αρματολών του Παρνασσού. Μετά το ψήσιμο ακολουθούσε γερό φαγοπότι με ευχές, πειράγματα και τραγούδια.  Ο τσοπάνης ξεκινούσε  με το τραγούδι: «σήμερα φίλους φίλευα, φίλους κι αγαπημένους την Παναγιά και το Χριστό και τους δώδεκα Αποστόλους…..» σε απάντηση του όλοι οι καλεσμένοι θα πιάσουν χορό με κορυφαίο το νοικοκύρη και χορεύοντας γύρω - γύρω στη στρούγκα έλεγαν το τραγούδι:

«στρούγκα μου μαρμαρόστρουγκα και μαρμαροκτισμένη

εδώ μαρή βελάζουν πρόβατα, εδώ βελάζουν γίδια,

βελάζουν κι αρνοκάτσικα πεντ’ εξοχτώ χιλιάδες…..»

Αυτή η μέρα είχε μεγάλο ενδιαφέρον και για τα παιδιά, που με τις γκλίτσες τους θα σαλάγαγαν τα πρόβατα, θα κουνιόντουσαν στην κούνια που τους έκαναν οι μεγάλοι στο γέρικο δέντρο με τον παχύ ίσκιο, αλλά και θα τραγουδούσαν και θα χόρευαν την εύμορφη βλαχοπούλα:

«μια βλαχοπούλα έμορφη στις ρεματιές γυρνάει,

βόσκει τα προβατάκια της και ψιλοτραγουδάει

γειά σου Γιαννούλα μ’ Σούλενα, τα ντέρτια μας να πούμε

στο σπίτι σου, στο σπίτι μας έλα να παντρευτούμε……»

Και συνεχίζετο το γλέντι όλη την ημέρα με λεβέντικους χορούς και τραγούδια. Σαν άρχιζαν όμως να γέρνουν τ’ απόσκια, άρχιζε σιγά – σιγά και η προετοιμασία της επιστροφής στο χωριό.  Με τις σούβλες ορθές ,στολισμένες με λουλούδια και σουβλισμένα τα κεφάλια των αρνιών που έψησαν στολισμένα  με λουλούδια στο στόμα  έπαιρναν το δρόμο της επιστροφής για το χωριό, τραγουδώντας διάφορα τραγούδια. Το γλέντι βέβαια δεν σταματούσε εδώ, συνεχιζόταν από σπίτι σε σπίτι με μεζέδες και κρασί που πολλές φορές βαστούσε μέχρι το πρωί.

Το έθιμο της στρούγκας εδώ και πολλά χρόνια δείχνει το χαρακτηριστικό τρόπο που γλεντούσαν στο Δαδί (Αμφίκλεια) 40 ημέρες μετά το Πάσχα την ημέρα της Αναλήψεως. Η γιορτή αυτή και στις ημέρες μας γιορτάζεται αλλά με ένα διαφορετικό τρόπο και με διαφορετικό χρώμα.

(*) Πρεβέντα του Τσοπάνη

Την κάνουν της Αναλήψεως που γιορτάζουν οι στρούγκες. Σχεδιασμένη η επιφάνειά της με βουκολικό διάκοσμο, όπως: γκλίτσα, καρδάρα, κουδούνια κ.λ.π. Μπορεί κανείς να τη συναντήσει στο μουσείο του Άρτου της Αμφίκλειας

(**) Το κουσμάρι παρασκευάζεται από τυρί φρέσκο, το οποίο χαράζουμε σε 8-10 κομμάτια, το αλατίζουμε λίγο και την άλλη ημέρα το βάζουμε σε μια κατσαρόλα. Με μια ξύλινη κουτάλα το χωρίζουμε σε μικρότερα κομμάτια, το βάζουμε στη φωτιά και αρχίζει να λιώνει. Όταν γίνει σαν γάλα, ρίχνουμε το αλεύρι λίγο-λίγο σαν βροχή. Αρχίζει να γίνεται κρέμα και να βγάζει λάδι. Το ανακατεύουμε συνέχεια και όταν ξεκολλάει από την κατσαρόλα και έχει γίνει μια μάζα το ρίχνουμε στο πιάτο και το σερβίρουμε κρύο. Μοιάζει με μαλακό κίτρινο τυρί.

Δημήτριος Ιωάν. Βασιλείου

Συνταξιούχος Καθηγητής Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

                         π. Πρόεδρος Λαογραφικού – Χορευτικού Συλλόγου Αμφικλείας